Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

                                                

 

Kimya Ders Notları

 

MADDE

KİMYA VE TEMEL KAVRAMLAR

 Kimya bir değişim bilimidir. Kimya madde ve maddedeki değişimleri inceler. Günümüzde  element adını verdiğimiz  112 civarında temel madde vardır. Elementler basit olarak hiçbir kimyasal yollarla elde edilemezler.112 elementten bazıları bileşik yapımına katılmazlar. 80 civarına Element değişik şekillerde bir araya gelerek milyonlarca bileşiği meydana getirirler. Taş toprak kuş ağaç evinizdeki bilgisayar vücudunuz etrafınızda gördüğünüz her şey bu 80 tane elementten başka bir şey değildir.

Madde: Kütlesi hacmi ve eylemsizliği olan her şey maddedir. Çevremizde gördüğümüz hava su, toprak, kuş, ağaç, insan, bakteri, su yosun, virüs demir, duman,  vs  maddedir.maddenin ortak ve ayırt edici özellikleri vardır.

Madenin değişimi sırasında çevresinden ısı alır veya çevresine ısı verir. Buna göre değişimler 2 şekilde incelenir Endotermik ve Ekzotermik değişimler olmak üzere.

Sistem: bilim adamlarının incelemek üzere aldıkları evrenin bir parçasına sistem denir.

Örnek:yanan bir kömür parçası, kaynayan  su, yağan kar vs.

Çevre : sistemin dışında kalan ortama çevre denir.

 

Endotermik değişmeler: değişime uğrayan sistem çevresinden ısı alıyorsa bu tür değişimlere endotermik değişim denir.

Ekzotermik Değişmeler: değişime uğrayan sistem çevresine ısı veriyorsa bu tür değişimlere  Ekzotermik değişim denir.

Değişimler sonunda madde ya başka maddelere dönüşür yada başka maddelere dönüşmeden değişik formlara girer.

Maddedeki Değişmeler: Maddedeki değişimler fiziksel ve kimyasal olmak üzere iki şekilde olur.

Maddenin fiziksel özellikleri:

Maddenin kimyasal özellikleri:

  A.Fiziksel değişme:Değişiklik sonunda madde başka maddelere dönüşmüyorsa; maddenin şeklinde biçiminde fiziksel halinde değişiklik meydana geliyorsa bu tür değişmelere fiziksel değişme denir.

Örnek: iyodun süblimleşmesi,

suyun buharlaşması,

odunun parçalanması,

kar yağması,

mumun erimesi

bakırın elektriği iletmesi,

ampulün yanması

tuzun suda çözünmesi

sütten yağ çıkarılması

deniz suyundan içme suyu eldesi

B.Kimyasal değişme:Değişiklik sonunda madde başka maddelere dönüşüyorsa  bu tür değişmelere kimyasal değişme denir.

Örnek:suyun elektrolizi

Kağıdın yanması

Kirecin söndürülmesi

Yumurtanın haşlanması

Akümülatörün elektrik üretmesi

Pilin şarj edilmesi, deşarj edilmesi

Mumun yanması

Gümüş tabağın kararması

Yaprağın sararması

Meyvelerin olgunlaşması

Çinkonun asitte çözünmesi

Sütün bozunması

Sütten yoğurt yapılması

Sütten peynir yapılması

Yaprakların çürümesi

 

Isı  ve sıcaklık

Maddenin değişiminde etkili olan bir başka faktör de ısı ve sıcaklık kavramlarıdır. Isı ve sıcaklık kavramlarının, maddeyi inceleyen bir kişi tarafından çok iyi bilinmesi gerekir.

1.Isı bir enerji birimidir, sıcaklık ise bir ortamdır.

2.Isı maddenin kütlesine bağlıdır sıcaklık kütleye bağlı değildir.

3.Isı joule calori gibi birimlerle belirtilir, sıcaklık ise santigrat, farhenait, Kelvin gibi sıcaklık ölçü birimleriyle belirtilir.

4.Bir maddenin sahip olduğu kinetik ve potansiyel enerjilerinin toplamına ısı denir.

Bağ: Maddenin yapıtaşının  atom, atomların bir araya gelmesiyle bileşiklerin meydana geldiğini öğrenmiştik. Bileşiğin en küçük parçasına molekül denir. Peki bu atom ve  moleküller hatta molekülleri meydana getiren atomlar nasıl bir arda durmaktadır? Bir bina yapmak istediğiniz zaman tuğlaları harç denilen bir kimyasal madde ile birbirine bağlamıyor muyuz. Öyle ise atomlar ve moleküller arsında da bunların bir arada durmasını sağlayan bir bağ vardır.

Kural:Bağları koparmak için sisteme enerji vermemiz gerekir. Bağlar oluşurken de sistem çevreye enerji verir. Bir bağ ne kadar zor kopuyorsa madde o kadar kararlıdır.

Enerji:madde ile ilgili bizim bahsedeceğimiz potansiyel ve kinetik olmak üzere iki tür enerji vardır.

Kinetik enerji: Kinetik enerji sıcaklığa bağlıdır sadece sıcaklıkla artar.

Potansiyel enerji: durum enerjisidir. Maddenin fiziksel hali değişirken potansiyel enerjisi değişir.

    Maddeler katı, sıvı, gaz (plazma) olmak üzere  3 halde bulunur.

  

MADDE VE HALLERİ

                              

Katı Hal:Katı halde madde atom veya molekülleri en düzenli haldedir. Katı halde atom veya moleküller arasındaki bağlar en kuvvetlidir. Katıların belli bir şekilleri vardır . Madde tanecikleri birbirine en yakın konumdadır. Katı halde madde atomları titreşim hareketi yaparlar. Katılar sıkıştırılamazlar.

Sıvı Hal:Madde tanecikleri katı hale göre daha özgürdür. Sıvı atom veya molekülleri arasında katı hale göre daha zayıf çekim kuvvetleri (bağ) vardır.  Tanecikler titreşim ve dönme hareketi yaparlar. Sıvılar bulundukları kabın şeklini alırlar. Sıvılar sıkıştırılamazlar.sıvılar akışkandır.

Gaz Hali:Maddenin en düzensiz en özgür halidir.  Gaz atom veya molekülleri arsında çekim kuvvetleri yoktur. Gazlar gelişigüzel Brown hareketleri yaparlar. Gaz molekül veya atomları titreşim dönme ve öteleme hareketi yaparlar. Gazlar bulundukları kabın hacmini doldururlar. Gazlar akışkandır. Gazlar sıkıştırılabilirler. Çok fazla sıkıştırılırlarsa sıvılaşırlar.

  

Katı sıvı ve gaz halde maddenin bazı özellikleri

1.Atomlar yada moleküller arasıda çekim kuvveti katıda en fazla sıvıda zayıf gazda ise yoktur.

 2.Atomlar yada moleküller arasıda bağ kuvveti katıda en fazla sıvıda zayıf, gazda ise bağ yoktur

3.Maddenin en düzenli hali katı en düzensiz hali ise gaz halidir.

4.Her katının bir şekli vardır, sıvılar bulundukları kabın şeklini alırlar, gazlar bulundukları kabı doldururlar.

5.Potansiyel enerjinin en az olduğu hal katı en fazla olduğu hal ise gaz halidir

6. Maddenin en Kararlı olduğu hal katı en kararsız olduğu hal ise gaz halidir.

7. madde tanecikleri katı halde titreşim, sıvı halde titreşim dönme, gaz halde ise titreşim dönme ve öteleme  hareketi yaparlar.

8.Katı halde madde tanecikleri sabittirler yer değiştirmezler  sıvı ve gaz halde ise hareketli akışkandırlar.

9.Aynı sıcaklıktaki katı sıvı gaz maddenin kinetik enerjisi aynıdır. Potansiyel enerjisi farklıdır. Potansiyel enerjisi en az olan katı en fazla olan gaz maddedir

 

MADENİN ORTAK VE AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ

Maddenin ortak özellikleri: kütle, hacim, eylemsizlik,

1.Kütle:Değişmeyen madde miktarına yani atom sayısına denir. Ölçüldüğü yere göre farklılık göstermez.  Eşit kollu terazi ile ölçülür.

     Çoğu öğrenci kütle ile ağırlığı karıştırmaktadır oysa ikisi farklı kavramlarıdır. Farkında olmadan birbirinin yerine kullansak da aslında farklı kavramlardır.

Ağırlık: Maddeye bulunduğu yerin uygulamış olduğu çekim kuvvetine denir. Ağırlık dinamometre ile ölçülür bulunulan yere göre ağırlık değişir. Kütlesi büyük gezegende ölçülen ağırlık daha büyük olur.

2.Hacim:Maddenin uzayda kapladığı üç boyutlu alana hacim denir.

3.Eylemsizlik:Uzayda duran bir madde herhangi bir kuvvetin etkisi olmadıkça durmaya devam eder, hareket halindeki madde ise herhangi bir kuvvetin etkisi olmadıkça hareket etmeye devam eder. Bu duruma eylemsizlik prensibi denir.

 

Maddenin ayırt edici özellikleri:

1.Yoğunluk (Özkütle)

2.Erime ve donma noktası

3.Kaynama ve yoğunlaşma noktası

4.Genleşme

5.Esneklik

6.Çözünürlük

7.İletkenlik

Maddenin ayırt edici özellikleri

 

Ayırt edici Özellik

Maddenin fiziksel hali

katı

sıvı

gaz

Yoğunluk

+

+

+

Erime noktası

+

 

 

Donma noktası

 

+

 

Kaynama noktası

 

+

 

Genleşme

+

+

 

Esneklik

+

 

 

Çözünürlük

+

+

+

  

1.yoğunluk (Özkütle):Bir maddenin belirli sıcaklıkta birim hacminin kütlesine Özkütle denir.

Maddelerin sıcaklıkla hacimleri sıcaklıkla değişmektedir. Suyun +4 de  özkütlesi 1gr/cm³ tür   d=m/v formülünden hesaplanır. Özkütle madde miktarına bağlı değildir.maddenin cinsine bağlıdır.

2.erime ve donma noktası:  saf bir maddenin sabit sıcaklık ve basınçta ısı alarak katı halden sıvı hale geçmesine  erime, ısı vererek sıvı halden gaz hale geçmesine donma denir. Erime katılar için, Donma sıvılar için Ayırt edici bir özelliktir. Bir maddenin aynı ortamda kaynama ve donma noktaları aynı değerlerdir.

3.kaynama ve yoğunlaşma noktası:sıvı bir maddenin buhar basıncının bulunduğu ortamdaki atmosfer basıncına eşit olduğu andaki sıcaklığına kaynama noktası denir. saf Sıvı bu sıcaklıkta çevresinden ısı alarak sıvı halden gaz hale geçer.buharın aynı sıcaklıkta yoğunlaşmasına yoğunlaşma noktası denir.  Bir madde için aynı ortamda yoğunlaşma noktası ve kaynama noktası aynı değerlerdir. Kaynama sıvılar için yoğunlaşma gazlar için ayırt edici bir özelliktir.

4.Genleşme:bir madde ısı aldığı zaman tanecikleri arasındaki uzaklık artar. Bu yüzden madde ısınırken hacmi büyür soğuduğu zaman hacmi küçülür. Genelde bu kural doğrudur ancak bu duruma uymayan maddeler de vardır. Bir maddenin ısının etkisiyle hacminin büyümesine genleşme denir. Genleşme katılar ve sıvılar için bir ayırt edici özelliktir gazlar için ayırt edici bir  özellik değildir. Çünkü gazların genleşme katsayıları aynıdır.

5.Esneklik:katı maddelerin tanecikleri arasındaki çekim kuvvetinden kaynaklanan bir durumdur. Katı bir maddeye kuvvet etki ettiği zaman

6.Çözünürlük.:bir maddenin 100gr su içerisindeki çözünen madde miktarı o maddenin çözünürlük değerini gösterir. Çözünürlük katı sıvı ve gazlar için bir ayırt edici özelliktir.

7.İletkenlik:ısı ve elektrik akımı iletkenliği maddeden maddeye değişmektedir her maddenin kendine has bir iletkenliği  vardır iletkenlik üzerinden geçen elektrik akımına karşı maddelerin gösterdiği kolaylıktır yani bir madde elektrik akımına karşı ne kadar az direnç gösterirse o kadar iletkendir maddelerdeki elektrik iletkenliği;

1-elektronları hareketi

2-iyonların hareketi ile ilgilidir

 elementlerden metaller elektrik akımını iletir. Ametaller iletmez iyonik bağlı katı kristaller elektrik akımını iletmezler bunlar sıvı halde ve çözelti halinde elektrik akımını iletirler. Sulu çözeltilerde elektrik akımı iletkenliğinin olması için çözelti içerisinde iyon bulunmalıdır içerisinde iyon bulunduran çözeltiler genellikle asit baz ve tuzun sulu çözeltileridir. Buna göre asit baz ve tuzun sulu çözeltileri elektrik akımını iletir şekerli su alkollü su gibi molekül halinde çözünen maddelerin sulu çözeltileri elektrik akımını iletmez. karışımlar elektrik

 

ELEMENT VE BİLEŞİKER

Saf maddeler:Tek cins atom veya tek cins moleküllerin meydana getirdiği maddelere saf maddeler denir. İki grup madde saf maddeleri meydana getirir elementler ve bileşikler.

Element: Tek cins atomlardan oluşmuş saf maddeye element denir.

Örnek: demir bakır kükürt oksijen azot fosfor

Elementlerin özllikleri:

 1.homojendirler,saftırlar

2.belirli erime ve kaynama noktaları vardır

3.yapı taşları atomdur

4.kimyasal yada fiziksel yollarla daha basit maddeye ayrışmazlar

5. katı sıvı gaz halde bulunabilirler.,

 

elementler metaller ve ametaller olmak üzere ikiye ayrılırlar.

 

Metaller :aktif metaller  amfoter metaller yarı soy metaller tam soy metaller

(ZinCir SanAl Pub ) kelimesini oluşturan Zn=çinko Cr=krom Sn=kalay Al=alüminyum ve Pb=kurşun  dan oluşan metal topluluğuna amfoter metaller/elementler denir.

 

Ametaller: soy gazlar ve diğer ametaller

Yarı metaller:

Bileşik: birden fazla elementin belirli oranlarda bir araya gelerek kimyasal olarak değişikliğe uğrayıp oluşturdukları yeni saf maddeye bileşik denir.

Örnek: hidrojen yanıcı (roket yakıtı) oksijen yakıcı birleştiklerinde su oluşur su söndürücü özelliğe sahiptir.

 

BİLEŞİKLER VE BİLEŞİKLERİN AYRILMASI

Bileşiklerin özellikleri.

1. Homojendirler

2.Belirli erime ve kaynama noktaları vardır.

3.yalnızca kimyasal yollarla bileşenlerine ayrılırlar fiziksel yollarla bileşenlerine ayrılmazlar.

4.yapı taşları moleküldür.

5.Bileşiği oluşturan elemenler belirli kütle oranlarında birleşirler bu oran değişirse başka bir  bileşik oluşur.

6.kimyasal özellikleri kendisini oluşturan elementlerin özelliğine benzemez.

7. Formüllerle gösterilirler

8.yapısında en az iki cins atom vardır.

Bileşiklerin ayrıştırılması: tabiatta bileşikler halinde bulunan maddeler çeşitli yöntemler kullanılarak bileşenlerine ayrıştırılabilir. Yemek tuzu, su, karbondioksit gibi maddeler bileşiktir ve yapılarında birden fazla cins atom bulunur. Bileşikleri ayırmak için biz 2 yöntemden bahsedeceğiz bu yöntemlerin dışında da yöntemler mevcuttur.

1-Isı enerjisi ile ayrışma: bazı maddeler ısı etkisiyle kimyasal parçalanmaya uğrarlar.

Örneğin tabiatta bulunan kireç taşı ısıtılırsa sönmemiş kireç ve karbondioksite parçalanır.

Aynı şekilde turuncu renkli cıva oksit maddesi ısıtılırsa  kimyasal parçalanmaya uğrar gümüş rengine benzer metalik cıva ve oksijen gazına ayrışır.

2-Elektrik enerjisi ile ayrışma (elektroliz): bileşikleri elementlerine ayrıştırma yöntemlerinden biriside elektrolizdir. Elektrolizle elementlerine ayrıştırılacak madde ya sıvı hale getirilir yada su ile çözeltisi hazırlanır.daha sonra çözeltiye yada sıvı maddeye bir elektrik akımı uygulanır. Artı yüklü iyonlar katotta, eksi yüklü iyonlar anotta element olarak toplanır.

3-Başka ayırma teknikleri:saf maddelerden bileşiklerin başka saf maddelere dönüşümü ısı ve elektrik enerjisi dışında başka yöntemlerle de gerçekleşir. Doğada çoğu metal oksitleri şeklinde bulunur. Oksitlerden metal elde edebilmek için genelde karbon kullanılır. Metal oksitler karbonla tepkimeye sokularak metal elde edilir. Örneğin demiroksit ile karbon tepkimeye sokularak saf demir elde edilir.

     Metal bileşikleri çözeltileri içerisinde daha aktif metallerin katyonlarıyla yer değiştirir.

 

KARIŞIMLAR VE KARIŞIMLARIN AYRILMASI

Karışım: birden fazla maddenin her türlü oranda bir araya gelerek, kimyasal özelliklerini kaybetmeden oluşturdukları topluluğa karışım denir.

Karışımların özellikleri:

1.karışımda maddeler fiziksel özelliklerini kaybedebilirler.

2.karışımda maddeler kendi özelliklerini korurlar.

3.karışımlar fiziksel yollarla bileşenlerine ayrılırlar.

4.genel olarak erime ve kaynama noktaları sabit değildir.

5.homojen yada heterojen yapıda olabilirler.

6.yapısında en az iki cins atom vardır

7.saf değildirler.

8.formülleri yoktur

9.maddeler belirli oranlarda birleşmezler.

A-Homojen karışımlar: Özellikleri her yerde aynı olan karışımlara denir.

Örnek:çözeltiler, alaşımlar, gaz karışımlar vs

B-Heterojen karışımlar: Özellikleri her yerde aynı olmayan karışımlara heterojen karışımlar denir.

 1.Süspansiyon: bir katının çözünmediği bir sıvı içerisinde heterojen şekilde dağılmasından meydana gelen karışımlara süspansiyon denir.

Örnek: Tebeşir tozlu su, çamurlu su, Türk kahvesi, toz halindeki antibiyotik şurupların karışımı vs.

2.Emülsiyon: Bir sıvının çözünmediği diğer bir sıvı içerisinde heterojen şekilde dağılmasından meydana gelen heterojen karışıma denir.

Örnek: su zeytinyağı karışımı

3.Aerosol: bir sıvının gaz içerisinde çözünmeden heterojen şekilde dağılmasından meydana gelen karışımlara denir.

Saf ve saf olmayan (karışımlar) ile ilgili bazı örnekler

Saf maddeler: Buzlu su, Karbondioksit, Altın,  Gümüş, Saf su, Yağmur suyu, Asit ,baz, tuz,

Saf olmayan(karışımlar) maddeler: Tuzlu su, Alaşımlar, Kolonya,  Hava, Deniz suyu,  Kaynak,   suyu Kaynamış su,  Çeşme suyu, Maden suyu, Kola, gazoz, ayran, süt

 

Homojen karışımlara (maddelere) örnekler Elementler, Bileşikler, Mürekkepli su, Deniz suyu,

Tuzlu su, Şekerli su, asitli, su bazlı su, çözeltiler, Alaşımlar,

 Heterojen karışımlara (maddelere) örnekler: süt, tebeşir tozlu, su nişastalı su,  duman, sis, tozlu hava, çamurlu su, Türk kahvesi,

 

KARIŞIMLARIN AYRILMASI:

Tabiattaki maddelerin pek çoğu karışımları halinde bulunur. Birbirine karışmış halde bulunan bu maddeleri insanlar kullanamaz. Örnek: ham petrol karışım halindeki bu maddeler ayrıştırılarak insanların hizmetine sunulmalıdır. Karışmış maddelerin birbirinden ayrıştırılabilmesi için bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin farklı olması gerekir. Şimdiye kadar  maddelerin Özkütle, erime noktası , kaynama noktası, çözünürlük, iletkenlik, esneklik genleşme gibi ayırt edici /farklı karakterlerinin olduğunu inceledik. Karışmış maddeleri birbirinden ayırmak için bu özelliklerden faydalanmak gerekir. Karışımları ayırırken bir özellik yetmeyebilir. O zamanda birden fazla özellik kullanılmalıdır. Uygun metot seçilerek karar verilir.

Karışımları ayrıştırmak için bazı metotlar;

1.Elektriklenme ile ayrıştırma:sürtünen bir kısım maddelerin elektriklenme özelliği vardır.

Bu maddeler statik elektrik denilen bir cins elektrikle yüklenirler.örneğin yün kazağı karanlık bir odada çıkarırken çıtır çıtır şeklinde sesler duyulur  ve kıvılcımlar gözlenir. Maddenin bu özelliğinden faydalanarak bazı hafif maddelerden meydana gelen karışımlar ayrıştırılabilir.

Elektriklenen maddeler bazı maddeleri çekerken bazı maddeleri çekmezler. Örneğin:kırmızı pul biber ve yemek tuzu karışımına elektrik yüklü ebonit çubuk yaklaştırıldığında çubuğun pul biberleri çektiği gözlenir. Pul biber yemek tuzundan bu yöntemle ayrılmış olur.

2.Mıknatıs ile ayrıştırma:demir nikel kobalt maddeleri mıknatıs tarafından çekilir.maddenin bu özelliğinden faydalanarak bu 3 maddeden birisinin başka maddelerle meydana getirdiği karışımlar mıknatıs yardımı ile ayrıştırılabilir.

3.Özkütle farkı ile ayrıştırma:Özkütleleri farklı karışmış iki madde değişik yöntemlerle birbirinden ayrıştırılabilir.

A-Özkütleleri farklı iki katı karışım, ikisinin de çözünmediği bir sıvı içerisine atılırsa Özkütleleri farklı olduğundan ve çözünmediklerinden sıvı içerisinde iki farklı bölgelerde toplanırlar.örneğin: kum naftalin karışımını suya atarsak, kumun yoğunluğu sudan fazla olduğundan dibe çöker , naftalinin yoğunluğu sudan az olduğu için su yüzeyinde toplanır.üstteki naftalin alınır geriye kalan su süzülerek karışım ayrılmış olur.

B-Özkütleleri farklı iki karışım rüzgarda savrularak ayrıştırılabilir. Örneğin bazı köylülerin Tahıl-saman karışımlarını rüzgarda savurarak ayrıştırırlar

C-Özkütleleri farklı ve birbiri içerisinde çözünmeyen iki sıvı, karışımı ayırma hunisi yardımıyla birbirinden ayrıştırılır. Örneğin su zeytinyağı karışımı bu yöntemle ayrıştırılır.

4.çözünürlük farkı ile ayrıştırma:maddelerin bazıları suda çözünürken bazıları çözünmez. Her maddenin sudaki çözünürlükleri birbirinden farklı olduğu gibi bir maddenin farklı sıvılardaki çözünürlükleri de farklıdır. Maddelerin çözünürlükleri sıcaklıkla da değişir. Maddenin bu özelliğinden faydalanarak bazı karışımlar

bu yöntemle ayrıştırılabilir.

Örneğin : tuzlu-pirinç,  kükürt-bakır sülfat, bu yöntemle ayrıştırılabilir.

Karışımdaki maddelerden her ikisi de aynı sıvıda çözünüyorsa bu defa  karışımdaki maddelerin çözünürlüklerinin sıcaklıkla değişiminden faydalanılır. Çözeltinin sıcaklığı değiştirilerek ayrımsal kristallenme ile çözeltideki maddeler ayrı ayrı elde edilir. Ancak bu yöntemle her zaman %100 bir ayırma işlemi gerçekleştirilemeyebilir. Örneğin potasyum nitrat ile sezyum sülfat suya atılıp ısıtıldığında, potasyum nitratın çözünürlüğü sıcaklıkla artarken sezyum sülfatın çözünürlüğü sıcaklıkla azalır. Bu yüzden sıcaklık yükseldikçe sezyum sülfat dipte çökmeye başlar karışım süzülerek ayrıştırılır.

5.Hal değiştirme sıcaklıkları farkı ile ayrıştırma: bir maddenin erime ve kaynama noktasının başka bir maddenin erime ve kaynama noktasından farklı olduğunu daha önce öğrenmiştik. Maddenin bu özelliğinden faydalanarak bazı karışımlar ayrıştırılabilir. Bu yöntemle:

A-Erime noktası farklı olan katı-katı karışımlar;

B-kaynama noktası farklı olan sıvı-sıvı karışımlar;

C-Yoğunlaşma noktası farklı olan gaz-gaz karışımlar;

     Birbirinden ayrılabilir.

A-kurşun bakır karışımı ısıtılırsa erime noktası düşük olan kurşun önce erir karışım uygun bir süzgeçten geçirilerek karışım ayrılır.

B-kaynama noktaları farklı su ve alkol karışımı destilasyon (damıtma) balonuna

konularak damıtılırsa önce kaynama noktası 78 olan alkol kaynayarak karışımı terk eder  buharlaşan alkol liebig soğutucusunda tekrar yoğunlaştırılır bu tür işlemlere ayrımsal damıtma denir. Ham petrol bu yöntemle bileşenlerine ayrılarak kullanıma sunulur.

C-hava yavaş yavaş soğutulursa yoğunlaşma noktaları farklı olan maddeler farklı sıcaklıklarda yoğunlaşırlar bu yöntemle hava karışımından oksijen gazı elde edilir.

 

ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK

Çözelti:Bir maddenin diğer bir madde içerisinde atom, iyon veya molekül boyutunda  homojen şekilde dağılmasıyla, en az iki farklı maddeden gelen karışımlara çözelti denir. Bu olaya da çözünürlük denir.

Uyarı: buzlu su çözelti değildir.

Çözeltilerde iki bileşen vardır  Çözen+Çözünen=Çözelti   

Çözen:genelde miktarca fazla olana yada ortamın fazını belirleyen maddeye çözen denir.

Çözünen:Genelde miktarca az olana çözünen denir.

Tuz + su = tuzlu su

Çözelti türleri:

1-fiziksel hallerine göre çözeltiler

2-derişimlerine göre çözeltiler

3-çözünürlüklerine göre çözeltiler

4-elektrik iletkenliklerine göre çözeltiler

 

1-fiziksel hallerine göre çözeltiler:

Çözen + Çözünen …………….Çözelti 

Sıvı           katı                     tuzlu su ,şekerli su

Sıvı           sıvı                      alkollü su,sirke,kolonya

Sıvı           gaz                      kola,gazoz

Gaz           katı                     duman

Gaz           sıvı                   sis,

Gaz          gaz                    atmosfer

Katı          katı                   alaşımlar (pirinç=Cu+Zn, Tunç=Cu+Sn  lehim=Pb+Sn)

Katı          sıvı                   nemli tuz

Katı          gaz                   Pd+hidrojen gazı

 

2-Derişimlerine göre çözeltiler:

A-Derişik Çözelti:bir çözücü içerisinde çok miktarda madde çözünmüşse buna derişik çözelti denir.

B-Seyreltik Çözelti: bir çözücü içerisinde az miktarda madde çözünmüşse buna seyreltik çözelti denir.

 

3-Çözünürlüklerine göre çözeltiler:

A-Doymuş Çözelti:Bir çözücü içerisinde çözebileceği kadar madde çözmüş ise artık madde çözemez hale gelmiş ise bu tür çözeltilere doymuş çözelti denir.

B-Doymamış Çözelti:Bir çözücü içerisinde çözebileceğinden daha az madde çözmüş ise bu tür çözeltilere doymamış çözeltiler denir.

C-Aşırı Doymuş Çözelti:Bir çözücü içerisinde çözebileceğinden daha az madde çözmüş ise buna aşırı doymuş çözelti denir. Bir maddenin yüksek sıcaklıkta çözeltisi hazırlanıp soğutulursa aşırı doymuş çözelti elde edilir aşırı doymuş çözeltiler kararsızdır. Kristallenirler.

Uyarı:Bir doymuş çözelti derişik ve seyreltik olabilir. Bir doymamış çözelti de derişik ve seyreltik olabilir. Yani her doymuş çözelti derişik çözelti değildir.

Örnek: 20 derecede 100 ml su içerisinde; 144 gr KI çözünerek doymuş hale gelirken, 0,068 gr PbI çözünerek doymuş hale gelebilmektedir. Bu örnekte her iki çözeltide doymuş haldedir. Ancak birinci çözelti derişik doymuş, ikinci çözelti  ise seyreltik doymuş haldedir.

 

4-Elektrik iletkenliklerine göre çözeltiler :

A-Elektrolit çözeltiler:Elektrik akımını ileten çözeltilere elektrolit çözeltiler denir.

Ör: tuzlu su, asitli su, bazlı su, sirkeli su, limonlu su kireçli su vs.

B-Elektrolit olmayan çözeltiler:elektrik akımını iletmeyen çözeltilere elektrolit olmayan çözeltiler denir.

Ör:alkollü su, şekerli su, çamurlu su, nişastalı su vs

Uyarı: Bir çözeltinin elektrik akımını iletmesi için  sıvıda çözünen maddenin iyonlarına ayrışması gerekir. Eğer sıvıda çözünen madde iyonlarına ayrışmadan moleküller halde çözünüyorsa bu tür çözeltiler elektrik akımını iletmezler.

ÇÖZÜNÜRLÜK: 100 ml=100 cm³= 100 gr suda belirtilen sıcaklıkta çözünebilen maksimum madde miktarına çözünürlük denir. Bu çözeltiler doymuştur.

 Belli sıcaklıkta 100 gr suda her madde farklı miktarlarda (gr) çözünür. Bazı çözünme olayları endotermik bazıları ise ekzotermiktir.

 

0000000   verilen      0  0  0  0  0  0  0  0               

0000000   + ısı    =    0  0  0  0  0  0  0  0   

0000000                    0  0  0  0  0  0  0  0

Çözen (su)               madde çözmeye hazır 

 

 

OOOOO   verilen      O  O  O  O  O

OOOOO    +  ısı   =   O  O  O  O  O

OOOOO                    O  O  O  O  O

Çözünen (tuz)          çözünmeye hazır

 

Bu iki maddeyi karıştırırsak

0  0  0  0  0  0  0         O  O  O  O  O           0O0O0O0O0O0

0  0  0  0  0  0  0   +    O  O  O  O  O   =     O0O0O0O0O0O   +ISI (açığa çıkan ısı)

0  0  0  0  0  0  0         O  O  O  O  O           0O0O0O0O0O0

çözen-su                          çözünen-tuz             çözelti-tuzlusu

 

verilen ısı > aşığa çıkan ISI   ise çözünme olayı endotermiktir.

verilen ısı < açığa çıkan ISI   ise çözünme olayı ekzotermiktir.

 

Endotermik çözünme olaylarında sistem soğur

Ekzotermik çözünme olaylarında sistem ısınır.

 

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler:

1-sıcaklık:gazların sıvılardaki çözünürlüğü sıcaklıkla azalır

                   katıların sıvılardaki çözünürlüğü genellikle sıcaklıkla artar

2-basınç:  Gazların sıvılardaki çözünürlüğü basınçla artar

                   katıların sıvılardaki çözünürlüğü basınçla değişmez

3-çözücü cinsi:her çözücü her maddeyi çözmez

4-çözünen cinsi:her çözünen her çözücüde çözünmez

 

Çözünme Hızına Etki Eden Faktörler:

1-sıcaklık

2-Gazlarda basınç

3-katılarda karıştırmak ve çalkalamak

4-katılarda çözüneni küçük parçalara ayırmak

5-çözücü ve çözünen cinsi

 

Örnek1: pudra şeker, toz şeker ve küp şekeri 40  derecede çözünürlüklerini ve çözünme hızlarını karşılaştırınız.

Örnek2: kola üreten bir fabrikada en verimli üretim yapabilmek için sıcaklık ve basınç şartları nasıl ayarlanmalıdır?

Örnek3:   

                      Şekil-1                           şekil-2                           şekil-3                                şekil-4

                       Basınç=2 atm               basınç=1  atm              basınç= 1atm                       basınç=0,5atm                        

                      Sıcaklık=40                sıcaklık=60            sıcaklık=80℃                   sıcaklık=80

   Yukarıdaki şekilde belirtilen kaplarda  su ve amonyak gazları belirtilen şartlarda bulunmaktadır.

 Amonyakın bu kaplardaki çözünürlüklerini karşılaştırınız.

 

 Polar ve Apolar Maddeler:

Bazı madde moleküllerinin elektronik yapısı homojen değildir. Bu tür maddeler polar/kutuplu özellik gösterir.  HO, HCl, NH gibi .

Bazı maddelerin elektronik yapısı ise homojen özellik gösterir. Bu tür maddelere Apolar/kutupsuz maddeler denir. CH, CO, CCl  gibi.

 

ELEMENTLER VE BİLEŞİKLER

 

Elementler ve bileşikler hakkında daha önce genel bilgi vermiştik. Suyun elektrolizi yöntemiyle oksijen ve hidrojen gazlarına ayrıştığını öğrenmiştik. Oksijen ve hidrojen gazları ise, hiçbir kimyasal yöntemle başka basit maddelere ayrıştırılmadığını öğrendik. Hiçbir kimyasal ayırma yöntemiyle kendinden daha basit maddelere ayrıştırılamayan saf maddelere element, kendinden daha basit maddelere ayrıştırılabilenlere bileşik denir. Bazı elementlerin kullanım alanları aşağıda verilmiştir.

Elementin adı

Kullanım alanı

Altın

Süs eşyası yapımında, alaşım eldesinde, uzay teknolojisinde uydu ve roket sistmlr

Alüminyum

Otomobil,elektrik ve kimya sanayinde,mutfak araçlarının,elektrik ev aletleri,gemilerd

Bakır

Elektrik kablolar,mutfak araçları,elektronik aletlerin devrelerinde

Cıva

Termometre,barometre,cıva buharlı lamba yapımında

Çinko

Boyar madde, antiseptik alaşımlarda, çatı kaplamalarda, otomobil sanayinde,kaplama

Helyum

Uçan balonlarda,

Hidrojen

Omonyağın eldesinde,metil alkol üretiminde ve margarin yapımında

İyot

Antiseptik olarak kullanılan tentürdiyot yapımında potasyum tuzu ile gümüş tuzu üret

Kurşun

Kaplamacılıkta elektrik tesisatında boya yapımında

Titan

Mermi parçalarının güdümlü mermi tepkili uçak gövdelerinin yapımında

Platin

Kimya sanayinde ve laboratuarlarda kullanılan pota kapsül elektrot gibi araçlar,kuyumculukta cerrahide diş protezlerinde

oksijen

Canlılığın devamı için

Demir

 

 

 

 

Elementler  tek tür atomlardan oluşmuş, saf maddelerdir elemenler katı sıvı ve gaz halinde bulunabilirler. Elementler fiziksel ve kimyasal özellikleri bakımından iki gruba ayrılır.

1-metaller demir

2-ametaller  karbon oksijen hidrojen vs

Elementler ve sembolleri

Günümüzde bilinen 112 tane element olduğunu daha önceki derslerimizde öğrenmiştik. Ayrıca bu elementlerin değişik şekillerde bir araya gelerek on milyondan fazla bileşiği meydana getirdiğini biliyoruz. Nasıl ki matematikte sayılarla işlem yapabilmek için rakam denilen işaretlere ihtiyacımız varsa, onluk sistemde  10 tane rakam kullanarak milyonlarsa sayı türetip bunlarla rahatça işlem yapabiliyorsak kimyada da 112 tane elementten 10 milyondan fazla bileşiği oluşturup onları isimlendirmek ve işlem yapabilmek için elementlerin sembollerini ihtiyacımız vardır.  Daha önceki yıllarda  bilinen elementlerin sayısı azken elementlerin sembolleri yerine çeşitli şekiller ve işaretler kullanılmaktaydı.  Keşfedilen elementlerin sayısı arttıkça şekilleri kullanmak ve işlem yapmak zorlaştı. Bilim adamları şekiller yerine elementlerin sembollerini kullanmayı tercih ettiler. Elementlerin sembolleri oluşturulurken genelde Latince isimleri esas alındı. Sembole esas olan isminin baş harfi büyük olarak yazılarak sembolize edilir. Ancak aynı isimle başlayan birden fazla element olması halinde uygun bir orta harf  baş harfin yanına küçük olarak yazılması uygun görüldü.

Sıra no

Sem-

bolü

Bilinen adı

latince

ingilizce

Fransızca

Almanca

1

 

 

 

 

 

 

2

Ag

Gümüş

 

 

 

 

3

Al

Alüminyum

 

 

 

 

4

Ar

Argon

 

 

 

 

5

As

Arsenik

 

 

 

 

6

At

Astatin

 

 

 

 

7

Au

Altın

 

 

 

 

8

B

Bor

 

Boron

 

 

9

Ba

Baryum

 

 

 

 

10

Be

Berilyum

 

 

 

 

11

Br

Brom

 

Bromine

Brome

Brom

12

C

Karbon

 

Carbon

Carbone

Kohlenstoff

13

Ca

Kalsiyum

 

 

 

 

14

Cd

Kdmiyum

 

 

 

 

15

Cl

Klor

 

Chlorine

Chlore

Chlor

16

Co

Kobalt

 

 

 

 

17

Cr

Krom

 

 

 

 

18

Cs

Sezyum

 

 

 

 

19

Cu

Bakır

 

 

 

 

20

F

Flor

 

Flourine

Flour

Flour

21

Fe

Demir

 

 

 

 

22

Fr

Fransiyum

 

 

 

 

23

H

Hidrojen

Hydrogenium

Hyrogen

Hidrogene

Wasserstoff

24

He

Helyum

 

 

 

 

25

Hg

Cıva

 

 

 

 

26

I

İyot

 

Iodine

Iode

Jod

27

K

Potasyum

 

Potassium

Potassium

Kalium

28

Kr

Kripton

 

 

 

 

29

Li

Lityum

 

 

 

 

30

Mg

Magnezyum

 

 

 

 

31

Mn

Mangan

 

 

 

 

32

N

Azot

Nitrogenium

Nitrogen

azote

stickstoff

33

Na

Sodyum

 

Sodium

Sodium

Natrium

34

Ne

Neon

 

 

 

 

35

Ni

Nikel

 

 

 

 

36

O

Oksijen

oxygenium

oxygen

oxygene

sauerstoff

37

P

Fosfor

 

 

 

 

38

Pb

Kurşun

Plumbum

Lead

Plomp

Blei

39

Pd

Palladyum

 

 

 

 

40

Pt

Platin

 

 

 

 

41

Rb

Rubidyum

 

 

 

 

42

S

Kükürt

Sulfur

sulpur

Soufre

Schwefel

43

Sb

Antimuan

 

 

 

 

44

Si

Silisyum

 

 

 

 

45

Sn

Kalay

Stannum

Tin

Etain

Zinn

46

Sr

Stransiyum

 

 

 

 

47

W

Wolfram

 

 

 

 

48

Xe

Ksenon

 

 

 

 

49

Zn

Çinko

 

 

 

 

50

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

                                                                                                                               

 

 

 

 

 

Giriş | Kimyacılar Yazılı Soruları Deneyler | Hizmet İçi Eğitim | Kimya Zümresi Görüşler | Ders Notları

 Bu sitede verilen bilgilerden dolayı doğabilecek her hangi bir olumsuzluktan dolayı sorumluluk kabul edilmez.
Bu web ile ilgili sorunlarınız veya sorularınızı mailto:mustafaozd@yahoo.comadresine yazın.
Son güncelleştirilme tarihi:
09.09.2003